Evolutieleer wetenschappelijk verantwoord?

In het jaar van Darwin vinden er regelmatig forums en discussies plaats over de vraag: "waar komen wij vandaan?" en "hoe is de mens ontstaan?" Het christendom (maar ook andere godsdiensten) heeft daar natuurlijk een klinkklaar antwoord op. Volgens sommigen geeft de moderne wetenschap daar het antwoord op van de evolutieleer van Darwin.

Het merkwaardige is dat deze theorie helemaal niet van Darwin komt, maar van een collega wetenschapper. Deze theorie bestond al (althans in elementaire vorm) in de Griekse filosofie. Anaximandros (+/- 610 v.Chr. - 546 v.Chr.) had al de gedachte van biologische evolutie. Hij geloofde dat vissen de eerste levende wezens waren, en dat dieren en mensen daaruit waren ontstaan.
Ook later was Jean-Baptiste de Lamarck (1744-1829) één van de eersten die een wetenschappelijke hypothese opstelde over biologische evolutie. Alleen hij kreeg weinig aandacht.
Charles Darwin ontwikkelde zijn ideeën over de evolutietheorie tijdens zijn loopbaan als natuuronderzoeker. In 1858 kreeg hij een essay van Alfred Russel Wallace (1823-1913), die dezelfde ideeën beschreef over evolutie door natuurlijke selectie. Dit essay leidde er toe dat Darwin zijn theorie versneld publiceerde. In 1859 gaf Darwin zijn boek uit, met de titel On the origins of species by means of natural selection.

Evolutietheorie

Velen interpreteren dit boek (en de theorie) geheel verkeerd. De theorie wordt ook wel genoemd: survival of the fittest. De meesten vertalen dit als: het recht van de sterkste. Maar die interpretatie is niet juist, en doet Darwin ook tekort. Het gaat erom dat organismen die zich het best kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden, overleven. Soms kunnen levende wezens zich helemaal niet meer aanpassen. Denk aan het plotseling verdwijnen van de dinosaurussen. Het vermoeden is nu dat een grote meteoriet op een eiland bij Mexico is ingeslagen, en dat heeft de aarde plotseling doen veranderen in temperatuur, waar deze beesten niet tegen konden. (Een inslag was volgens de onderzoekers waarschijnlijk die van een 10 kilometer grote meteoriet die 65 miljoen jaar geleden de Chicxulub-krater in Mexico deed ontstaan.)

Survival of the fittest

Bij de mens is het maar de vraag of alleen de 'fittest' overleven, omdat wij mensen kunnen ingrijpen op de toestand van de mens, middels medische en technologische mogelijkheden. Sommige theorieën poneren hier tegen in dat moeder aarde uiteindelijk zelf zal ingrijpen, als de mens te veel de natuur naar zijn hand probeert te zetten.

De westerse (manier van denken) wetenschap gaat er van uit dat er altijd een continue ontwikkeling in de tijd plaatsvindt (dynamisch), en dat er altijd een oorzaak-gevolg relatie is. De oosterse manier van denken heeft andere uitgangspunten: alles is min of meer absoluut (statisch) en altijd geldend, zonder een oorzaak-gevolg relatie.

Het lastige van het bewijzen van deze evolutietheorie is dat je als wetenschapper individuele verschijnselen waarneemt, en veronderstelt dat er een chronologisch oorzaak-gevolg relatie aan ten grondslag ligt. Je ziet bijv. in fossielen (in gesteente) dat in een bepaald tijdsgewricht bepaald organisme heeft geleefd. Maar de vraag is of dat wat zegt over de ontwikkeling van dat organisme in de tijd. Dat organismen zich aanpassen aan de omgeving, en als ze zich niet goed genoeg aanpassen uitsterven, dat heeft Darwin wel via experimentele wetenschap aannemelijk gemaakt.

Shoppen bij Neckermann